Rusomača: ljekovita biljka za zaustavljanje krvarenja

Rusomača je jedna od onih biljaka koje rastu posvuda oko nas, a mnogi je i ne primijete jer liči na običan korov. U narodnoj medicini se, međutim, vjekovima koristi kao biljka za krvarenje - od manjih posjekotina do jake menstruacije. Ako si čula za nju od bake ili u tradicionalnim receptima, evo šta o njoj piše u literaturi o ljekovitom bilju.

Šta je rusomača i gdje raste

Rusomača (Capsella bursa pastoris) poznata je pod više narodnih naziva. U knjigama o ljekovitom bilju navodi se da se naziva čobanska torba, gudomok, goramuk ili skrižan - dvogodišnja je biljka, korijen joj je vretenast, stabljika do 40 cm, a koristi se cijela biljka.¹

Ova biljka nije izbirljiva kad je u pitanju stanište. Cvjeta od proljeća do kasne jeseni, raste kao korov svuda - u naseljima, torovima, na obrađenom i neobrađenom zemljištu, od nizija do planina, a može se uzgajati i u vrtu.¹ Po ukusu je prepoznatljiva - biljka je bez mirisa, ljutkastog ukusa, što joj daju sumporni heterozidi.¹

Za pripremu čajeva i preparata koriste se njeni nadzemni dijelovi. Koristi se cvijet, listovi i komušnice, a suši se u hladu, sitno sječe i čuva u tamnim staklenim posudama.¹ Zanimljivo je i to da se koristi i svježa i sušena biljka, bere se cijele godine, ali je najljekovitija u proljeće.¹

Šta sadrži rusomača

Prema literaturi, rusomača u sebi nosi niz aktivnih tvari koje joj narodna medicina pripisuje djelovanje na krvne sudove i mišiće. Sastojci koji se navode su tiramin, holin, acetilholin, sumporni i flavonski heterozidi, inozitol, tanin, organske kiseline i vitamin C.¹

Zbog ovog sastava, rusomača se u tradiciji smatra biljkom koja djeluje na zgrušavanje krvi i rad glatkih mišića unutrašnjih organa - što objašnjava zašto se tako dugo koristi baš za krvarenje.

Tradicionalna upotreba kod krvarenja

Rusomača ima dugu istoriju upotrebe upravo u ovom kontekstu. U knjigama o fitoterapiji stoji da je poznata još od srednjeg vijeka kao sredstvo za zaustavljanje krvarenja, uključujući krvavo mokrenje i prejaku menstruaciju.¹

Mehanizam koji se navodi u narodnoj medicini jeste da biljka steže krvne sudove, pa se koristi za zaustavljanje krvarenja želuca, crijeva, nosa i rana.¹ Dalje se navodi da zaustavlja krvarenje bubrega, pluća i materice, te da djeluje na ritmičko skupljanje muskulature materice i peristaltiku crijeva.¹

Osim toga, u tradicionalnoj upotrebi joj se pripisuju i druge uloge: koristi se za pospješivanje trudova i olakšavanje porođaja, za rad lijenih crijeva odnosno regulaciju stolice, te za regulaciju krvnog pritiska - i visokog i niskog.¹

Važno je ovdje biti jasan: ovo su opisi tradicionalne, narodne upotrebe koji se prenose kroz generacije, a ne dokazani medicinski efekti. Svako ozbiljnije ili dugotrajno krvarenje - bilo da je riječ o krvi u mokraći, jakom krvarenju iz nosa koje se ne zaustavlja, ili neuobičajeno jakoj menstruaciji - zahtijeva pregled kod ljekara, jer može biti znak nečega što treba dijagnostikovati i liječiti na odgovarajući način.

Narodni recepti s rusomačom

U literaturi se navodi nekoliko konkretnih načina primjene rusomače, uglavnom za manje, površinske situacije.

Sok od svježe rusomače. Priprema se tako što se istisne sok iz oprane biljke i doda med; pije se gutljaj svakog sata za zaustavljanje krvarenja, a nekoliko kapi stavlja se u nos kod krvarenja iz nosa.¹

Oblozi za proširene vene. Za vanjsku primjenu priprema se kaša od biljke: biljka se opere, zgnječi uz malo vruće vode u kašu, stavi u lanenu ili pamučnu krpu i položi na mjesto s proširenim venama; drži se 5 minuta, a postupak se ponavlja više puta dnevno.¹

Čaj za obilnu i produženu menstruaciju. Ovo je mješavina koja se u narodnoj medicini spominje baš uz rusomaču: mješavina od 30 g rusomače, 30 g troskota, 20 g kamilice i 20 g lista bijele imele - popari se sa 4 dl ključale vode, poklopi, nakon 2 sata procijedi, pa se pije toplo ujutro i uveče po šoljicu.¹

Ovdje treba biti posebno oprezan jer mješavina sadrži bijelu imelu, biljku koja je u literaturi opisana kao potencijalno otrovna u predoziranju, pa doziranje i trajanje upotrebe ne bi trebalo prepuštati nagađanju.

Ukratko

Rusomača je biljka s dugom tradicijom upotrebe kod različitih vrsta krvarenja, od manjih posjekotina i krvarenja iz nosa do jake menstruacije. Ono što je sigurno jeste da raste posvuda i da se lako prepoznaje, pa je dostupna gotovo svakome ko je potraži u proljeće ili ljeto. Ipak, njena upotreba spada u narodnu medicinu, a ne u dokazanu terapiju - zato je najpametnije tretirati je kao dodatak, a ne zamjenu za ljekarski savjet, posebno kod trudnoće, visokog ili niskog krvnog pritiska, ili kod bilo kakvog krvarenja koje traje duže ili je jače nego inače.